Close

De kneedbaarheid van onze hersenen

Onze waarnemingen, ons handelen en al onze gedachten komen voort uit de hersenen. Hersenonderzoekers willen weten hoe de hersenen dit doen en hoeveel daarvan aangeboren is of aangeleerd. Steeds meer beseffen we ons dat zowel genen als omgeving een rol spelen. Sterker nog, onze omgeving beinvloed ook de werking van onze genen.
We komen niet als een onbeschreven blad op deze wereld. We zijn geen tabula rasa zoals de filosoof Locke het noemde. In grote lijnen ligt al veel besloten in ons bouwplan, in ons DNA. Maar dat wil niet zeggen dat onze hersenen vanaf het eerste moment van ons bestaan alles al kunnen waarnemen en aansturen, met andere woorden we moeten vanaf onze geboorte nog een hoop leren. En wat we leren hangt erg af van onze omgeving en ervaringen. Tijdens deze lezing zal ik iets vertellen over hersenontwikeling en zogenaamde kritische periodes. Als we opgroeien maken we verschillende fasen van ontwikkeling door en leren we bepaalde vaardigheden wanneer we daar klaar voor zijn. Dat geldt bijvoorbeeld voor onze zintuigen, motoriek, hechting en taalontwikkeling. Tijdens de kritische periode van deze vaardigheden zijn onze hersenen extra gevoelig voor de specifieke ervaringen die bij deze vaardigheden horen, zodat de hersenen zich precies afstellen op de omgeving waarin ze zich bevinden.
Zo zullen ganzen vlak nadat ze het ei uitkomen zich hechten aan het eerste dier dat ze tegenkomen, ook al is dat een mannelijke bioloog uit Zwitserland. Hetzelfde geldt voor het leren spreken en taalontwikkeling. Er zijn enkele gevallen van kinderen die niet of nauwelijks zijn opgevoed door mensen (wolfskinderen) en daardoor geen taal hebben gehoord op het moment dat het voor de hersenen cruciaal was om deze ervaringen op te doen. Deze kinderen leerden soms wel praten maar konden de inhaalslag helaas niet meer maken.
Onze hersenen worden weliswaar stugger als we ouder worden, gelukkig verliezen we de capaciteit om te leren nooit. Onze hersenen nemen als het ware de tijd om zich goed in te stellenop de omgeving waarna het zich bezig kan houden met andere zaken. Maar veranderen we iets drastisch in onze omgeving dan zijn we nog altijd in staat ons aan te passen. Dragen we bijvoorbeeld lange tijd een prismabril die het beeld dat we zien omdraait, dan zorgen onze hersenen er vanzelf voor dat het beeld weer recht wordt gezet zoals we dat gewend zijn.
In mijn verhaal zal ik ook kort aandacht schenken aan de veranderingen in onze hersenen bij het ouder worden waardoor we anders leren dan tijdens de vroege ontwikkeling en hoe hersenonderzoek zich er op richt hierin in te grijpen.

Over de spreker